Innoveren uit de crisis?

Onder de titel "Innoveren uit de crisis?" had het Innovatieplatform een groep mensen bijeen gebracht om met elkaar te bezien of dat wel kan, innoveren om uit de crisis te komen. Na een eerste spraakverwarring bleken we daar toch redelijk eensluidend over te denken, namelijk: Ja, het kan!
Daarbij gelden wel een paar scherpe voorwaarden. Zo werd duidelijk dat vrijwel iedereen de “business case” voorop zet. Innovatie gaat dus niet over het stimuleren van kennisontwikkeling, maar over het realiseren van nieuwe business, waarbij in veel gevallen ook nieuwe kennis ontwikkeld zal moeten worden. De tweede voorwaarde is dat we niet moeten werken met lijstjes projecten en daar de beperkte middelen via stemming over verdelen. Of, zoals iemand het gevat stelde: “Business cases en democratie gaan niet zo goed samen”.

DUURZAME DELTA LANDBOUW IJZERSTERK
In plaats daarvan moet de BV Nederland werken aan een eigen “branding” en daarmee zowel in eigen land als daar buiten duidelijk maken waar wij sterk in zijn. Als ijzersterke kandidaat kwam het label “Duurzame Delta” op tafel en kreeg breed bijval. Niet als een vaag containerbegrip, maar als een duidelijke paraplu waaronder een aantal sterke punten van de Nederlandse economie samengebracht kunnen worden.
Voor TransForum zijn deze twee voorwaarden al vanaf het begin van het programma leidend. De ondertitel van ons eigen businessplan luidt dan ook niet voor niets: “Duurzaam ondernemen met kennis”. En precies daarom staan in ons programma praktijkprojecten centraal, omdat daarin nieuwe business cases worden ontwikkeld. Ook hebben wij het label Duurzame Delta Landbouw niet voor niets over al onze projecten heen gelegd. Ook hier geldt dat de combinatie van sterke punten binnen de Nederlandse agrosector maakt dat wij als beste in de wereld kunnen omgaan met agrarische productie in een dichtbevolkte delta. En daar kunnen we trots op zijn. Juist die trots maakt het mogelijk om in deze crisis kansen te zien en ze te benutten. Dus: ophouden met kruimelwerk en ongespecificeerde kennisprojecten. Laten we onze toekomst veilig stellen door samen te werken aan onze gemeenschappelijke drive: overleven in de delta.

Duurzaam boeren: een kwestie van "EN EN"

De Volkskrant maakte begin februari melding van een onderzoek met opmerkelijke resultaten, onder de kop "Duurzame boer doet aan intensieve landbouw". Onderzoekers van onder meer Wageningen Universiteit hebben gevonden dat na doorberekening van alle milieukosten intensieve landbouw beter voor het milieu is dan extensieve landbouw, bij een gelijke productie.

De onderzoekers bekeken zowel akkerbouw als veeteelt. De studie werd gedaan in Engeland.
Het onderzoeksteam gaf zelf aan verrast te zijn door de uitkomsten. Voorstanders van extensivering zijn juist voor deze vorm van landbouw omdat het milieuvoordelen zou opleveren.

Op zich willen we het hier niet hebben over de resultaten van dit het onderzoek. De manier waarop de Volkskrant in dit artikel de resultaten ervan presenteert, lijkt de beoordeling van of iets duurzame landbouw is, te beperken tot alleen milieuvoordelen.
TransForum bekijkt duurzame ontwikkeling van de landbouw graag vanuit een breder perspectief. De 3P's hebben niet voor niets alleen betrekking op de P van Planet maar ook op de P van Profit en de P van People.

Zo kunnen bepaalde vormen van extensieve landbouw op de P van People misschien weer beter scoren. Sommige biologische producten zijn smaakvoller wat door een deel van de consumenten gewaardeerd wordt en daarmee bijdraagt aan hun welzijn. Of: biologische koeien die buiten grazen, dragen bij aan een mooi landschap. Dat is dan weer prettig als je in je vrije tijd geniet van de omgeving.

Bovendien is behoefte aan een variëteit aan kwaliteiten die voortgebracht worden door een even zo grote variëteit aan vormen van productie. In die situatie helpt het niet om een discussie van tegenstelling aan te zwengelen over welk product of productiewijze “het beste” is. Er is veel meer behoefte aan een ontwikkelperspectief waarin die verscheidenheid een plaats krijgt en juist in de verbinding winst wordt gevonden.

Daarmee is duurzaam boeren in de zienswijze van TransForum niet een kwestie van OF OF (in dit voorbeeld of intensieve landbouw of extensieve landbouw) maar van EN EN.

Duurzaamheidsmonitor 2009

De verzamelde Nederlandse planbureaus hebben afgelopen week de "Monitor Duurzaam Nederland 2009" gepresenteerd. In het bijbehorende persbericht is ook aandacht voor de relatie tussen landbouw en duurzaamheid:

"Ter wille van de mondiale duurzaamheid is een verhoging van de landbouwproductiviteit nodig. Dit is gunstig voor het armoede- en voedselvraagstuk en voor de biodiversiteit. Technologie alleen zal echter onvoldoende zijn om het verlies aan biodiversiteit te stoppen. Ook een verminderde vleesconsumptie kan daaraan bijdragen. De trend is juist omgekeerd: vooral in de zich ontwikkelende landen wordt steeds meer vlees gegeten".

De constatering van de planbureaus over productiviteitsverhoging sluit goed aan bij de visie van TransForum op Duurzame Delta Landbouw, in het Engels ook wel Metropolitan Agriculture genoemd.
Nu de wereld in toenemende mate urbaniseert, neemt niet alleen het volume van de voedselvraag toe, maar veranderen ook de eisen die worden gesteld aan de producten en de productiewijze. Dat vraagt om een alerte reactie vanuit de landbouwsector zelf: er is behoefte aan een variëteit aan kwaliteiten die voortgebracht worden door een even zo grote variëteit aan vormen van productie. In die situatie helpt het niet om een gepolariseerde discussie te voeren over welk product of productiewijze “het beste” is. Er is veel meer behoefte aan een ontwikkelperspectief waarin die verscheidenheid een plaats krijgt en juist in de verbinding winst wordt gevonden. Dat kan alleen maar als we verder willen kijken dan technische aanpassingen.
De echte moeilijke veranderingen zitten tussen onze oren. Als het ons niet lukt om in te zien dat we alleen door samenwerking een meer duurzaam perspectief kunnen realiseren, dan ziet het er somber uit. Zijn we, daarentegen, bereid om ons samen sterk te maken voor een visie als Duurzame Delta Landbouw, dan gaan we bouwen aan onze toekomst. Niet door hem eerst vanuit een ideologie te definiëren en vervolgens planmatig te realiseren, maar door met elkaar stapsgewijs verbeteringen waar te maken die uitnodigen om het vervolgens nog een stapje beter te doen.
Eerlijk gezegd lijkt me dat een aantrekkelijker perspectief dan een gevecht te beginnen tegen een wetmatigheid, namelijk dat meer inkomen leidt tot meer vleesconsumptie. Dat is een fact-of-life waar we gewoon rekening mee zullen moeten houden.